Boswachter Frans Kapteijns deelt wekelijks zijn kennis van de natuur. Iedereen kan vragen insturen via stuifmail@omroepbrabant.nl. Dit keer besteedt Frans onder meer aandacht aan een langeafstandvlinder die 100 kilometer per uur kan vliegen, een plant uit een bol, een halfgans en een schimmel op een erf. Deel een van deze Stuifmail is zaterdag al gepubliceerd. 

Avondrood

Een gedicht van Mari Kapteijns

De aarde draait
de zon de rug toe
Langzaam
vervagende gloed

Sterft
in schoonheid
Verdwijnt in
de donkere nacht

Misschien
mag ik morgen op je wachten
In de warmte
van  jouw gloed

Misschien

Welke plant is dit?
Wim van der Zanden zag in Spanje bij Javea een plant - of eigenlijk meer een zwarte spriet - met heel veel mooie witte bloemen. Hij wil graag weten welke plant het is. Gelukkig heb ik deze plant al eens vaker gezien bij kennissen op een foto, vandaar dat ik de naam weet. Wat hij gezien heeft, is de bloeiwijze van een plant met de naam zee-ui. Zee-uien zijn bolgewassen, net zoals tulpen, die thuishoren bij de aspergefamilie. Zee-uien beginnen dus als een grote bol, zie de foto hieronder, van wel een kilogram zwaar, die tot twintig centimeter breed kan worden. 

Er kunnen meerdere bollen in een pol groeien. Zo’n pol kan wel zeven kilogram zwaar worden. De pollen en bollen bevinden zich net onder het oppervlak. In het voorjaar produceert elke bol een rozet van ongeveer tien bladeren, zie de foto hieronder.

Deze bladeren zijn donkergroen van kleur en leerachtig van textuur. Deze sterven af tijdens de herfst. Het mooie is dat daarna de bol een hoge, smalle bloemtros gaat produceren. Dat heeft Wim gezien. Zo’n bloeiwijze kan maximaal een hoogte bereiken van wel twee meter. De mooie witte bloemen hebben zes bloemblaadjes met een donkere streep in het midden en kunnen zo’n anderhalve centimeter breed worden. Het oorspronkelijke verspreidingsgebied van de zee-ui waren de rotsachtige kustgebieden in het Middellandse Zeegebied. De gewoonte om in de lente bladeren te produceren en in de herfst bloemen, is een aanpassing aan het mediterrane klimaat van het oorspronkelijke verspreidingsgebied, waar de zomers heet en droog zijn. Zee-uien komen dus vooral voor in warme  kustgebieden, maar ze kunnen in feite bijna overal groeien. De plant is niet eetbaar, zelfs giftig, en smaakt zeer bitter. Toch werd de plant in het verleden als geneesmiddel gebruikt tegen diverse kwalen. Uit de oudheid is bekend dat muizen en ratten zee-ui aten, maar dat werd hen vaak fataal. Ze stierven door het gif in de plant.

Wat is de naam van de grote vlinder die wij gevonden hebben?
Linda Hakkert stuurde mij twee foto’s van een vlinder die haar vader gevonden had. De vlinder was geland in de serre. Ze hadden allebei nog nooit zo’n grote vlinder gezien. Ze willen graag weten welke vlinder zij gevonden hadden. Op de foto staat een van de mooiere nachtvlinders (geen mot) van de pijlstaartfamilie. De naam is windepijlstaart. Windepijlstaarten zijn indrukwekkende vliegers die enorme afstanden kunnen afleggen. Ze trekken in de zomer vanuit Zuid-Europa en Afrika naar Centraal- en Noord-Europa (waaronder Nederland en België). Windepijlstaarten kunnen een spanwijdte hebben tot wel 130 millimeter. De rupsen van deze vlinder kunnen wel zo’n acht centimeter lang worden. Ze hebben een dikte van een normale mensenduim en leven van diverse planten, zoals haagwinde (pispotje) en van akkerwinde.

Bijzonder is dat windepijlstaarten over een korte afstand een snelheid van wel 100 kilometer per uur kunnen halen, al is hun gemiddelde snelheid vaak zo’n 50 kilometer per uur. In principe zijn het dus trekvlinders uit Zuid-Europa, maar sinds in 2015 worden er steeds meer windepijlstaarten bij ons gezien.  Ze vliegen van de late schemering tot diep in de nacht. Ze zijn dan op zoek naar nectar.

Het liefst hebben ze nectar uit sterk geurende, diepe en buis- of trompetvormige bloemen die 's avonds en 's nachts opengaan zoals kamperfoelie, de teunisbloem en de nachtschone (zie de foto hierboven). Lees meer over deze laatste plant in de Stuifmail van vorig weekend, zie deze link.

Klopt het dat ik een gans in de boom zie zitten?
Jan Versantvoort vraagt zich af of de vogels, die hij dagelijks in een boom ziet zitten, ganzen zijn. Dat klopt helemaal. Op de foto die hij stuurde, zie je duidelijk een vliegende nijlgans. Eigenlijk is een nijlgans geen gans. Dit dier hoort deze soort thuis bij de familie van de eendachtigen, meer bepaald tot de onderfamilie van de halfganzen. De nijlgans is dus biologisch gezien een eend, maar dan wel een eend zoals een bergeend-achtige, zie de foto hieronder.

Het gedrag van dit dier en het beeld is dan weer dat van een kleine gans. Kortom, het is een halfgans. Bioloog Kees Moeliker vindt dit echter geen passende naam voor deze vogel en dat ben ik met hem eens. Dit omdat in Nederland deze ganzen vooral leven in bermen en in bomen. De naam bermeend zou volgens hem passender zijn. Daarnaast broeden veel nijlganzen ook nog eens hoog op ooievaarsnesten of in bomen. Is dan boomgans of paalgans geen betere benaming? Oorspronkelijk kwamen deze dieren voor rond de Nijl, vandaar een deel van de naam. Oude Egyptenaren beschouwden de nijlgans als een heilig dier en beeldden deze dieren regelmatig af.

In Europa vliegen en zwemmen ze nu rond omdat ze zijn ontsnapt uit vogelparken en dierentuinen. Sinds 1967 zijn ze echt gevestigd in Nederland. Momenteel zijn er naar schatting zo'n twaalfduizend broedparen. Inmiddels vallen de nijlganzen onder de invasieve exoten omdat ze schade berokkenen aan de natuur. Ze vallen namelijk kleinere eendensoorten aan en vreten jonge eendenkuikens op. Ze zijn agressief. Omdat ze schadelijk zijn voor de Nederlandse natuur mogen ze actief bestreden worden. In Europees verband is de nijlgans sinds 2017 op deze lijst geplaatst, wat ook inhoudt dat er beperkingen gelden voor het bezit, de handel, de kweek, het transport en de import van deze soort.

Welke schimmel staat er op mijn erf?
Riny van Boekel zag een schimmel/zwam op zijn erf. Hij is benieuwd wat het is. Wat hij gezien heeft, zijn mooie vruchtlichamen van de zwam met de naam rechte koraalzwam. Rechte koraalzwammen behoren tot de steeltjeszwammen. Het vruchtlichaam van deze zwam is meervoudig vertakt. Dit doet meteen denken aan koraal. Een van de meest bekende koraalzwammen is het kleverig koraalzwammetje. 

Rechte koraalzwammen groeien vooral op houtsnippers, takken, plantenresten en stronken van bomen.

Overigens is er wel verschil in het groeien op loofhout of naaldhout. Op naaldhout is de rechte koraalzwam meer vertakt dan op loofhout. Op loofhout worden de vertakkingen dan weer meer oranje.

Rubriek mooie foto’s
Ik de rubriek mooie foto's dit keer een foto die gemaakt is door Erik Dinslage. Hij legde deze blauwe reiger vast, met een aan de snavel gespietste zeelt. Deze  stond in de Vuchtpolder bij Breda. 

Natuurtip
Zaterdag 7 november kun je van tien uur 's ochtends tot twaalf uur 's middags meehelpen aan het creëren van een klimaatbestendig bos in de Loonse en Drunense Duinen. Dit in het kader van de Klimaatweek. Daar kun je meehelpen met het verwijderen van Amerikaanse vogelkers. Een leuke en nuttige activiteit waarbij je lekker buiten bezig bent, frisse boslucht opsnuift én meer leert over het bos.

Samen maken we het bos sterker voor de toekomst. Natuurmonumenten werkt aan een gevarieerd en vitaal bos dat een beter leefgebied vormt voor allerlei planten en dieren. Zo'n bos is ook beter bestand tegen ziektes en de klimaatverandering. De Amerikaanse vogelkers groeit echter zo snel dat inheemse bomen en struiken hierdoor worden verdrongen. Om ruimte te maken voor een gezond en soortenrijk bos moeten deze struiken volledig worden verwijderd. Daar kunnen we jouw hulp goed bij gebruiken!

Tijdens deze activiteit ga je samen met onze vaste vrijwilligersgroep aan de slag. De boswachter is aanwezig en vertelt van alles over het gebied, het bosbeheer en het belang van dit werk.

Vertrekpunt is parkeerplaats Horst aan de Horst in Kaatsheuvel, zie deze link.  
Rechtstreeks, zie deze link.  

Wil je in een ander gebied je handen uit de mouwen steken, kijk dan eens onderaan deze pagina.